Topraklama Ölçümü ve Elektrik Periyodik Kontrol Rehberi: Ne Zaman, Kim, Nasıl?
Elektrik tesisatı, topraklama ve paratoner kontrolleri işyerlerinde yasal bir yükümlülüktür; ama asıl amaç bir kağıt almak değil, insanları ve tesisi korumaktır. Bu rehberde kontrollerin yasal dayanağını, hangi ölçümlerin yapıldığını, raporun nasıl okunacağını ve hazırlık için yapmanız gerekenleri anlatıyoruz.
Yasal çerçeve: ne zaman ve kim tarafından?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Ek-III), elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma tesisatı, akümülatör, transformatör ve jeneratör gibi tesisatların periyodik kontrollerinin, ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda bir yapılmasını öngörür. Bu kontroller EKİPNET'e kayıtlı yetkili elektrik mühendislerince yapılır.
Kontrollerde Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'ndeki kriterler esas alınır. Kontrolleri yaptırmak işverenin sorumluluğundadır. Tesiste genişleme, büyük bir değişiklik, yangın, su baskını veya yıldırım düşmesi gibi bir olay yaşandığında yıllık süre beklenmeden kontrol yaptırılmalıdır.
Hangi ölçümler yapılır?
Topraklama direnci
Topraklama elektrodunun toprağa geçiş direnci ölçülür. En yaygın yöntem, yardımcı kazıklarla yapılan gerilim düşümü (üç uçlu) yöntemidir; kazık çakılamayan yerlerde pens (klamp) tipi ölçü aletleri kullanılabilir. Sonuç, tesisin şebeke sistemine (TN, TT) ve koruma düzenine göre değerlendirilir. Örneğin TT sistemlerde koruma şartı, topraklama direnci ile kaçak akım koruma cihazının çalışma akımının çarpımının 50 V'u aşmamasıdır.
Koruma iletkeni sürekliliği ve eş potansiyel bağlantılar
Prizlerin, makine gövdelerinin, metal boruların ve taşıyıcı konstrüksiyonların koruma iletkenine kesintisiz bağlı olup olmadığı düşük dirençli ölçümle kontrol edilir. Gevşemiş ya da korozyona uğramış bir bağlantı, arıza anında gövdenin gerilim altında kalmasına yol açabilir.
Kaçak akım koruma (RCD) testi
Kaçak akım rölelerinin hem test butonuyla hem de ölçü aletiyle, gerçek bir kaçak akım uygulanarak açma akımı ve açma süresi açısından testi yapılır. Çalışmayan bir kaçak akım rölesi, hayati riskin en sık görülen kaynaklarından biridir.
İzolasyon direnci
Kabloların ve cihazların yalıtım durumunu gösterir. Düşük izolasyon direnci, nem, hasarlı kablo veya yaşlanmış yalıtım işaretidir ve zamanla kaçak akım ve yangın riskine dönüşür.
Hata döngü empedansı
Bir arıza anında devreden geçecek kısa devre akımının, koruma elemanını (sigorta, şalter) yeterince hızlı açtırıp açtırmayacağını gösterir.
Yıldırımdan korunma (paratoner)
Yakalama ucu, iniş iletkenleri, ek ve bağlantı noktaları gözle ve ölçümle kontrol edilir; topraklama direnci ölçülür. Yıldırımdan korunma topraklamalarında TS EN 62305 standardının önerdiği düşük direnç değerleri (genellikle 10 ohm'un altı) hedeflenir.
GES'lerde periyodik kontrol
Bir güneş enerjisi santrali, işyerinin elektrik tesisatının parçasıdır ve aynı yükümlülüğe tabidir. Bunun ötesinde, IEC 62446-1 standardında tanımlanan testler (DC tarafta süreklilik, polarite, string açık devre gerilimi ve kısa devre akımı, izolasyon direnci) hem güvenliği hem verimi korur. Termal kamera taraması ise ısınan konnektörleri, sigortaları ve hasarlı panelleri arıza büyümeden ortaya çıkarır. Uzaktan izleme ile string bazında üretim takibi yapılan tesislerde, ölçümler sorunlu noktaya doğrudan yönlendirilebilir.
Rapor nasıl okunur?
Periyodik kontrol raporu, her tesisat ve ekipman için ölçüm sonuçlarını ve "uygun / uygun değil" değerlendirmesini içerir. Dikkat edilmesi gerekenler:
- Uygunsuzluk listesi: Raporda "uygun değildir" olarak belirtilen tesisat, eksikler giderilene kadar güvenli kabul edilmemelidir.
- Kapsam: Rapor tesisin tamamını mı, belirli bölümlerini mi kapsıyor? Yeni eklenen bölümler, ek binalar ve GES ayrıca listelenmiş mi?
- Bir sonraki kontrol tarihi: Takvimi bu tarihe göre kurun.
Kontrol öncesi hazırlık listesi
Envanter çıkarın
Panolar, trafo, jeneratör, UPS/akü grubu, paratoner ve GES dahil kontrole tabi tüm tesisatları ve son rapor tarihlerini listeleyin.
Projeleri hazırlayın
Güncel elektrik projeleri ve tek hat şemaları kontrolü hızlandırır, eksik bölgelerin atlanmasını önler.
Erişimi planlayın
Panolara, topraklama ölçüm noktalarına ve çatıya güvenli erişim sağlayın; kısa süreli enerji kesintisi gereken ölçümleri üretimin düşük olduğu saatlere planlayın.
Eksikleri hızla giderin
Raporun asıl değeri, bulunan eksiklerin giderilmesiyle ortaya çıkar. Giderilen eksikler yeniden kontrol edilmelidir.
Tesisinizdeki kontrollerin ne zaman dolacağını görmek için periyodik kontrol takvimi aracımızı kullanabilirsiniz. BTR Enerji, ölçümleri EKİPNET'e kayıtlı yetkili mühendis çözüm ortaklarıyla planlar ve raporda çıkan uygunsuzlukları taahhüt ekibiyle giderir.
Sık sorulan sorular
Topraklama ölçümü ne sıklıkla yapılmalı?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre topraklama, elektrik ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolleri, ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda bir yapılır.
Periyodik kontrol raporunu kim düzenleyebilir?
Elektrik tesisatı, topraklama ve paratoner gibi tesisatların periyodik kontrolleri EKİPNET'e kayıtlı yetkili elektrik mühendislerince yapılır ve raporlanır.
Kaçak akım rölesinin test butonu yeterli mi?
Hayır. Test butonu mekanizmanın çalıştığını gösterir; periyodik kontrolde ölçü aletiyle gerçek bir kaçak akım uygulanarak rölenin doğru akımda ve yeterince kısa sürede açtığı doğrulanır.
GES için ayrı bir periyodik kontrol gerekir mi?
GES, işyerinin elektrik tesisatının parçası olduğu için periyodik kontrol kapsamındadır. Ayrıca DC taraf için string, izolasyon ve termal kamera kontrolleri verim kaybına yol açan arızaları erkenden yakalar.
Periyodik kontrolleriniz için teklif alın
Takvim aracıyla durumunuzu görün; ölçüm, rapor ve eksiklerin giderilmesini tek elden planlayalım.